محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1089

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

اندر آن از غز و قبچاق بت سيم ذقن * وندر آن ازقى ( ؟ ) و كيماك مه مشك عذار و ديگر بمعنى زبر تنگى كه بر بالاى بار « 1 » بندند نيز آمده [ 1 ] و به اين بيت سوزنى تمسك نموده كه : بيت در كار و برون كار هستى * گه دامن و گه دوال كيماك كلنك - [ بكسر كاف و لام و سكون نون ] سوراخ كليدان و بعضى كاف آخر را فارسى [ 2 ] خوانده‌اند . مع الكاف الفارسى كنارنگ - [ بضم كاف و فتح راء و سكون نون دوم ] حاكم ملك و مرزبان باشد . مثالش حكيم فردوسى گويد : شعر از اين هر دو هرگز نگشتى جدا * كنارنگ بودند و « 2 » او پادشا و در فرهنگ مسطورست كه كنا بمعنى زمين ولايت و رنگ بمعنى حاكم و والى باشد . كرنگ - [ بضم كاف و فتح راء ] اسب آل باشد مثالش مولانا كاتبى فرمايد : بيت « 2 » فارس هنر كند نه فرس در دم نبرد * مركب اگر سياه كنندش و گر كرنگ و به اين معنى - باضافهء واو [ 3 ] - نيز به نظر رسيده چنان كه « 3 » فخر گرگانى گويد : بيت « 2 » ز هر قسم اسب الوان صد طويله * سمند و ابلق و كورنگ و نيله و بمعنى صف سپاه و دايره‌اى كه از لشكر شود نيز آورده . مثالش مولانا كاتبى گويد : بيت « 4 » شاهىات تا ضامن رزق حيات ما نگشت * خيل هستى را عدم نگذاشت بيرون كرنگ و بمعنى مكان دايره زدن سپاه نيز آمده چنان كه هم او [ 4 ] گويد : بيت « 2 » و هم مهچهء لواى ترا آسمان غلاف * هم لشكر علو ترا لامكان كرنگ و بيت سابق مشعر اين معنى نيز هست . و نام رودى نيز باشد . مثالش هم او [ 4 ] گويد :

--> ( 1 ) - بجز « ب » و « ن » : زير تنگى بالاى بر . ( 2 ) - « س » ندارد . ( 3 ) - اصل : چنانچه . ( 4 ) - كلمه از « ن » است . ( 1 ) در برهان بفتح اول بمعنى قيماق ( تركى ) نيز باشد كه سرشير است . ( 2 ) يعنى : كلنگ . و برهان گويد تخم خرفه نيز باشد كه به عربى بقلة الحمقاء خوانند . ( 3 ) يعنى : كورنگ - كرند . كرن . ( 4 ) يعنى : مولانا كاتبى .